Journal of the Kurdish Academy

Conceptual Metaphor in Kurdish Economic News Reports

Naz Jamal Mohammed Kurdi, Hoshang Farooq Jawad

When conceptual metaphor theory developed, new perspectives have been opened into the way language can be manipulated in our world of the immediate and faraway surroundings of which economic news reports. This report is one of the most pervasive types we constantly encounter in our daily interactions. Additionally, conceptual metaphor has a significant role in comprehending abstract and complicated economic expressions since it depends on the act of mapping between two domains; the concrete domain is mapped onto the abstract domain. The former is the source domain and the latter is the target domain. The present study highlights conceptual metaphor’s salient roles and implications in selected Kurdish economic news reports. It aims to identify, qualify and quantify the classifications of conceptual metaphor; structural, ontological and orientational, adopted in Kurdish economic news reports; therefore, three economic news reports have been selected from Rudaw and Kurdstat News which are two Kurdish news websites in the Kurdistan Region of Iraq. The data has been chosen randomly for each type of conceptual metaphor and has been analysed accordingly. The results indicate that the most dominant pattern is structural metaphor and the least frequent is orientational.

Direct Linguistic Strategies for Teaching Kurdish as a Second Language.

دانا تحسین محمد, عبدالله حسین رسول,

ئەم توێژینەوە بە ناونیشانی (ستراتیژییە ڕاستەوخۆییە زمانییەکانی فێربوونی زمانی کوردی وەک زمانی دووەم)ە، ئامانج لەم توێژینەوە دەستنیشانکردنی ڕێژەی بەکارهێنان و ڕادەی ئاشنابوونی مامۆستا و فێرخوازانی بەشی زمانی کوردی لە زانکۆی بەغداد، بە ستراتیژییە ڕاستەوخۆیە زمانییەکانی فێربوونی زمانی دووەم، ئەم توێژینەوە لەژێر ڕۆشنایی ڕێبازی وەسفی- شیکاری، پاڵپشت بە ئامار و ڕاپرسی ئەنجامدراوە، توێژینەوەکە، جگە لە پێشەکی و ئەنجام لە دوو بەش پێكهاتووە، بەشی یەکەم لەم سەر دێرانە پێکهاتووە: ستراتیژییەکانی فێرکردنی زمانی دووەم، پۆلینکردنی ستراتیژییەکانی فێرکردنی زمانی دووەم بەپێی بۆچوونی ئۆکسفۆرد، بەشی دووەم تایبەتە بە شیکردنەوەی ڕادەی بەکارهێنانی ستراتیژییە ڕاستەوخۆیە زمانییەکانی فێربوونی زمانی کوردی وەک زمانی دووەم، لە کۆتاییدا توێژینەوەکە گەیشتە ئەو ئەنجامانە: ڕادەی بەکارهێنانی ستراتیژییە ڕاستەوخۆیەکان لە ئاستی ناوەندە، کە بە ئاستێکی زۆر باش دانانرێت بۆ فێربوونی زمانی کوردی، ئاشنا نەبوونی مامۆستا و فێرخوازانی ئەو بەشە، بە ستراتیژییەکانی فێرکردنی زمانی دووەم.

Theatre and Theatrical Poetry in Teaching). Shuan Ahmad's theatrical poems

هێرۆ عەبدولڕەحمان مستەفا, omar Omer Salih,

This research is entitled (Theatre and Theatrical Poetry in Teaching). Shuan Ahmad's theatrical poems are taken as an example. It is an attempt to expose theater and theatrical poetry, we have tried to elaborate their effects in terms of education and teaching on children, which are one of the most important factors of children's education in kindergarten and basic school and it is a factor for the development of the personality of the individual in general and the child in particular. This research embraces two parts apart from introduction and conclusion. The first part consists of two sections, in which we have talked about the introduction of theatrical poetry and its components, the importance of educational theater and its effects on children, as well as the conditions of writing Theatrical Poetry. The second part consists of two sections. These sections have shed light on the introduction of theater, the goals of children's theater and the conditions of writing children's theater in addition to presenting the practice of Shuan Ahmad's theatrical poems “Environment” and “Jungle Hero”. Their effects on children in terms of education and teaching were mentioned.

Key words: theatrical poetry, theatre, children, teaching

بررسی تعهد ادبی در مثنوی مم و زین

جیهاد شکری رشید shukri rashid

The Literary commitment in the Mathnawi of Mam and Zin

Ahmad Khani was one of the committed, freedom-seeking poets and a unified poet with a monotheistic attitude. In the path of his literary multiplicity, he does not spare any effort to wake up people from their negligence, and with his rich poetic feeling and power of expression, he created lofty, deep concepts and eternal human themes in his poetry. The current research exposes the evidence of the Mathnawi’s text of Mam and Zin, which had social feelings and thinking of the Kurdish nation, which briefly gives the artistic and poetic value of his work. In this article, by using the descriptive-analytical method, the aspects and themes of his poetic literary commitment are discussed in the political, cultural, social, and religious fields in order to show that Ahmad Khani was not a non-committed poet, Since he was aware of the conditions of the people of the time and the problems of the oppressed Kurdish nation, in this way he considered himself responsible in front of the huge mass of people. Therefore the spirit of sympathy and help dominated his poems to solve their pains and deficiencies. So the results obtained from this research are proofs of the fact that Ahmad Khani is committed to the identity and historical authenticity of his nation and land. His main concern was preserving human value, dignity and respecting his political and social rights.

Key Words: Ahmad Khani, Literary Commitment, Mam U Zin

به‌ره‌نگاری و ڕه‌نگدانه‌وه‌ی له‌ شیعره‌كانی- كامران موكری- دا

سه‌رحه‌د حوسێن مسته‌فا, عوسمان عه‌بدول مه‌عروف به‌رزنجی

ئه‌م بابه‌ته‌ ئاماژ به‌وه‌ ده‌كات، كه‌ پێكهاته‌ی كۆمه‌ڵگای مرۆڤایه‌تی به‌ پێی گه‌لان و نه‌ته‌وه‌كان جیاوازه‌، چونكه‌ لای میلله‌تانی سه‌رده‌سته‌ زۆر سته‌م و ناڕه‌وایی هه‌یه‌، كه‌ ده‌رحه‌ق به‌ میلله‌تانی ژێرده‌سته‌ ده‌كرێت و لای ئه‌وان به‌دی ناكرێت، وه‌كو جیاوازی نه‌ته‌وایه‌تی و زوڵم و سته‌می ناڕه‌وا، كه‌ به‌رامبه‌ر به‌نه‌ته‌وه‌ بن ده‌ده‌سته‌كان ده‌كرێت، به‌تایبه‌تی له ‌ده‌سه‌ڵاته‌ شۆڤێنی و ره‌گه‌ز په‌رسته‌كاندا.

به‌ڵام به‌نسبه‌ت جیاوازی چینایه‌تییه‌وه‌، له‌زۆربه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كاندا، ئه‌وه‌ به‌دی ده‌كرێت، هه‌ر چه‌ند پرۆپاگه‌نده‌ی مرۆڤدۆستی ده‌كه‌ن.

ناونیشانی باسه‌كه‌ ((به‌ره‌نگاری و ره‌نگدانه‌وه‌ی له‌شیعره‌كانی كامه‌ران موكری)) یه‌و له‌سێ باسی سه‌ره‌كی پێكدێت :

باسی یه‌كه‌م: به‌ره‌نگاری كلتوری:

باس له ‌كلتور و داب و نه‌ریتی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئایینی ده‌كات، كه‌ له‌لای هه‌ندێ له‌ شاعیر و رۆشنبیره‌كان، كۆمه‌ڵێ له‌و زوڵم و سته‌مه‌ی به‌ناوی ئایین و داب و نه‌ریته‌وه‌ لێیان ده‌كرێت، كه‌ دوورن له ‌هه‌موو به‌هایه‌كی ئایینی و مرۆڤایه‌تییه‌وه‌. به‌ڵام له ‌هه‌مانكاتدا، ئه‌و داب و نه‌ریته‌ نه‌ته‌وایه‌تییانه‌ی، كه‌ ره‌نگدانه‌وه‌ی بنه‌ما و بوونی نه‌ته‌وه‌ن، لایان رۆشن ده‌كه‌نه‌وه‌ و به‌ پیرۆزی، هه‌ڵیان ده‌سه‌نگێنن.

باسی دووه‌م: به‌ره‌نگاری داب و نه‌ریت له‌ هۆنراوه‌كانی –كامه‌ران-دا :

له‌م ته‌وه‌ره‌دا، شاعیر زۆر به‌توندی هه‌ندێ له‌و داب و نه‌ریتانه‌ ره‌تده‌كاته‌وه‌، كه‌ له‌به‌رژه‌وه‌ندی چینێك، یان كۆمه‌ڵه‌ كه‌سێك، سه‌پێنراون به‌سه‌ر زۆربه‌ی كۆمه‌ڵگادا، به‌زمانی زبر و به‌هه‌ڵوێسته‌ مرۆڤدۆست و نه‌ته‌وه‌ییه‌كه‌ی خۆی به‌رپه‌چیان ده‌داته‌وه‌ و خه‌ڵكی لێ هۆشیار ده‌كاته‌وه‌، تا به‌ره‌نگاریان ببنه‌وه‌.

باسی سێیه‌م: به‌ره‌نگاری جیاوازی چینایه‌تی نه‌ته‌وایه‌تی:

-كامه‌ران-ی شاعیر، جوامێرانه‌ هه‌ڵوێست و به‌ره‌نگاری توندی نواندووه‌ به‌رامبه‌ر هه‌ر زوڵم و سته‌مێك، كه‌ رووبه‌رووی نه‌ته‌وه‌كه‌ی بۆته‌وه‌، جا ئیتر كێشه‌ی چینایه‌تی بێت، یاخود كێشه‌ و گرفته‌ نه‌ته‌وایه‌تییه‌كان بێت، چونكه‌ هه‌رگیز وه‌ك سه‌یركه‌ر نه‌یڕوانیوه‌ته‌ چه‌رمه‌سه‌رییه‌كانی نه‌ته‌وه‌كه‌ی، به‌ڵكو هه‌میشه‌ به‌گژ هه‌موو نادادییه‌كدا چۆته‌وه‌ و چه‌نده‌ها جار زیندانیكردنی، گه‌واهی ئه‌و راستیانه‌ن.

پەیوەندییەکانی بزووتنەوەی کورد و بزووتنەوەی شیعەی عێراق (1982 – 1988)

هێرۆ ولی جوکل, محه‌مه‌د عه‌بدوڵڵا كاكه‌سوور

ئەم توێژینەوەیە ئامانجی دیارکردنی پەیوەندییە سیاسی و سەربازییەکانی کورد و شیعەیە لە ماوەی ساڵانی 1982 – 1988، بە پشت بەستن بە سەرچاوە مێژووییەکان لە نامەی ماستەر و تێزی دکتۆرا و کتێب و بەڵگەنامە بەردەستەکان، وێرای ئەنجامدانی چاوپێکەوتن لەگەڵ دیارترین ئەو کەسایەتییانەی ڕاستەوخۆ لەو کاتەدا لە مەیدانی سیاسی یا سەربازیدا بوونیان هەبووە. گرنگیی توێژینەوەکە لەوەدایە، کە پەیوەندییەکانی دوو پێکهاتەی گرنگ و سەرەکیی عێراقی خستۆتە بەر باس، بە تایبەت لە ماوەی ساڵانی 1982 – 1988 ڕۆڵێکی زۆر گەورە و کاریگەرییان بینیوە لە بەڕێوەچوونی پڕۆسەی سیاسی تاکڕەویی حیزبی بەعس و یەکلاکردنەوەی چەندین وێستگەی جەنگی عێراق – ئێران لەو ماوەیەدا، ئەمە وێرای ئەنجامدانی گەورەترین و یەکەم کۆنگرەی سیاسی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی و بە ئامادەیی ئەم دوو پێکهاتەیە و بە چاودێریی وڵاتی ئێران و ئامادەیی هەردوو وڵاتی سوریا و لیبیاش.

ناوەرۆکی ئەم توێژینەوە لە پێشەکی و سێ باس پێک هاتووە، باسی یەکەم پەیوەندیە سیاسی و دیبلۆماسییەکانی کورد و شیعەکانی عێراق، باسی دووەم پەیوەندییە ئەمنی و سەربازیەکانی کورد و شیعە، باسی سێیەم رۆڵی وڵاتانی هەرێمی لە بەهێز کردنی پەیوەندیەکانی کورد و شیعە.

لە ئەنجامدا دەتوانرێت بوترێت لەم قۆناغەدا سەرەتای بەرەوپێشچوونی پەیوەندییە سیاسییەکانی کورد و شیعە و دەسپێکی پەیوەندییە سەربازییەکانی ئەم دوو پێکهاتەیە، ئەویش بە چاودێری و چاوساغی وڵاتی ئێران و سوریا بووە، بەمەش هەلی بۆ ئۆپۆزسیۆنی عێراقی ڕەخساندبوو تا رادەیەکی باش چالاکی سیاسی ئەنجام بدەن.

تەکنیکەکانی زمانی میڵتۆن لە بانگێشەی هەڵبژاردندا

شوان نجم الدین عمر, عەبدولواحید موشیر دزەیی, ,

ئەم توێژینەوەیە لە بواری زانستی زمانەوانی دەروونییە. كەرستەی توێژینەوەكەمان لە زمانی ڕێكلامی بانگێشەی هەڵبژاردن وەرگرتووە، بەو پێیەی زمان وەكو تاكە ئامرازی بە هێزی پەیوەندی كردن و تێكەڵاوی نێو كۆمەڵگە و هۆكاری ئاسانكردنی كاروباری ژیانی مرۆڤە. هەروەها گەیاندن و ئاڵوگۆڕكردنی زانست و زانیاری و گفتوگۆی ژیاری و سیاسی و كۆمەڵایەتی و دەروونی و...هتد، زۆر جار پێویستیمان بە گرنگی ڕازی كردن دەبێت بیر دەكەینەوە چۆن قەناعەت بە بەرامبەرەكەمان بكەین، مەبەستەكانیش جیاجیان بۆ نموونە سیاسەتمەدارێك پێویستییەتی تاكو دەنگی پێبدەن لە هەڵبژاردن و بازرگانێك یان خاوەن پیشەیەك پێویستییەتی تاكو كڕیاری زۆرتر بۆخۆی رابكێشێت، ئەمانەش هەموو پێویستیان بە كردەی ڕازی كردن هەیە تاكە لە كارەكانیاندا سەركەون. لەم توێژینەوەیەدا شێوازی ڕازیكردن و ئاڕاستەكردن و سەرقاڵكردنی مێشك (ئاگا، بێ‌ ئاگا) بە هۆی زمانێكی تایبەت بەو بوارە باس دەكەین، ئەویش (زمانی مێڵتۆن)ە، كە كارامەیی و تەكنیكەكانی ئەو زمانە لە خۆدەگرێت. بۆیە هەوڵدەدەین كاریگەری تەكنیك و كارامەییەكانی زمانی مێڵتۆن بە شێوەی كرداری لەسەر ڕێكلامی بانگێشەی هەڵبژاردن و هێزی ئەو زمانە لە ڕازی كرنی جەماوەر و سەركەوتنی لە ڕێكلامی بانگێشەی هەڵبژاردندا بخەینەڕوو. لە بەشی یەکەم ناساندنێک بۆ زمانی و میڵتۆن کراوە و بنەماکانی کارکردنی ئەو زمانە باس کراوە، کاریگەری زمانەکە لەسەر بیر و کاردانەوەی کردە دەروونیەکانی خراوەتەڕوو. لە بەشی دووەمدا بابەتەکانی هێز و كاریگەری زمانی میلتۆن، تەکنیکەکانی لە ڕێکڵامی بانگێشەی هەڵبژاردن بەنموونەی پراکتیکی خراوەتەڕوو.

تەکنیک و ڕەگەزەکانی دراما لە شیعرەکانی (شێرکۆ بێکەس)دا

ئەڤین ئاسۆس حەمە, عوسمان حەمەد خدر,

درامای شیعری شوێنێکی گرنگ لە نێو ڕۆشنبیری و شارستانییەتی گەلان پێکدەهێنێت. هەر نەتەوەیەک بە پێی بارودۆخی گەشەکردنی ژیاری و مێژوویی و ڕۆشنبیری خۆی بایەخی پێداوە و پێگەی لە نێو ئەدەبەکەیدا چەسپاندووە. درامای شیعری لە ئەدەبی کوردیدا مێژوویەکی دوور و درێژی نییە، بەڵام وەک سەرچاوەکان ئاماژەی بۆ دەکەن، سەرەتای سەدەی بیست دەروازەیەکی نوێ و گرنگ بوو لە دەرکەوتنی درامای کوردی و چەکەرەکردنی، ساڵانی حەفتا و هەشتاکان قۆناغێکی گرنگ بوو لە مێژووی درامای کوریدا. لەم ڕوانگەیەوە (شێرکۆ بێکەس) لە ئەزموونی ئەدەبی خۆیدا ڕۆڵێکی دیار و کارای هەبووە لە داهێنانی ئەدەبی و نووسینی درامای شیعریدا، لە ماوەی ساڵانی حەفتاکاندا سێ درامای شیعری نووسیوە بەناوی (کاوەی ئاسنگەر، دیوار و دەنگی خوێن، ئاسک)، هەر یەک لەم درامایانە تەکنیکی بەهێزیان هەیە و ڕەگەز و توخمەکانی دراما بە شێوەیەکی تۆکمە و سەرنجڕاکێش بەکارهاتوون.

ڕەنگڤەدانا دانوستاندنێن حكومەتا فەرەنسی دگەل سەركردایەتیا شۆڕەشا جەزائیری د ڕۆژناما خەباتدا (1959- 1961)

نهاد عیسی حمو, شیرزاد زكریا محمد

پشتی دروستبوونا شۆڕشا 14 تیرمەها 1958 ێ‌، ڕۆژنامەڤانیا عیراقی ب گشتی گرنگییەكا تایبەت ب كێشا جەزائیری ددان، و بهەمی رێكان هەولددان هاریكارییان پێشكێشی شۆڕەشا جەزائیری بكەن. لڤێرێ‌ ڕۆژنامەڤانییا كوردی ژی و بتایبەت ڕۆژناما خەبات -زمانحالێ‌ پارتی دیموكراتی كوردستان-، پشتەڤانییا خو بۆ شۆڕەشا جەزائیری دیاركر، و لسەر لاپەرێن خو دەنگوباسێن سیاسی و لەشكەریێن جەزائیرێ‌ ڤەدگوهاستن. ئەڤ ڤەكولینا لبەر دەست هەولدانەكە بۆ دویڤچوونا بابەتێ‌ ڕەنگڤەدانا دانوستاندنان دناڤبەرا بزاڤا ڕزگاریخوازا جەزائیری و حكومەتا داگیركەرا فەرەنسی د ڕۆژنامێدا، بتایبەت ئەو دانوستاندنە د قوناغێن گەلەك زەحمەتدا دەربازبوون، هەتا جەزائیرێ‌ لدوماهیێ‌ و برێكا وان دانوستاندنان سەربەخوییاخو لسالا 1962 ێ‌ بدەستڤەئینان.

ڕۆڵى پارتى دیموکراتى کوردستان/ سەرکردایەتیى کاتى لە سەرهەڵدانەوەى خەباتى چەکدارى لە باشوورى کوردستاندا (1976-1979)

هاوكار محەمەد محەمەدڕەشید, دڵشاد مەحموود عەبدولڕەحمان,

دوای مۆركردنی ڕێككەوتننامەی جەزائیر و نسکۆی شۆڕشی كورد ساڵى (١٩٧٥)، حکومەتى عێراق بۆ ڕێگرى لە سەرهەڵدانەوەى خەباتى چەکدارى چەندین ڕێوشوێنى گرتبووە بەر، وەک ڕاگواستن و بە بەعسی کردن و بە عەرەب کردن، بەڵام ئەمە نەبووە ڕێگر لەبەردەم سەرهەڵدانەوەى خەباتى چەکداریی كورد. لەپێناو دەستپێكردنەوەى خەباتى چەکدارى، پارت و ڕێكخستنە سیاسییە كوردییەكانی ئەو ڕۆژگارە، چەندان مەفرەزەى چەکدارییان ناردە شاخ، لەو پێناوەشدا شەڕ و ڕووبەڕووبوونەوەى چەکدارى ڕوویداوە، لە (٢٦ى ئایارى ١٩٧٦) مەفرەزەیەکى پێشمەرگە ڕووبەڕووى سوپاى عێراق بوونەوە، ئەوەش بووە دەستپێكی سەرهەڵدانەوەى خەباتى چەکداریی كورد. ماوەى ساڵانی (١٩٧٦-١٩٧٩) بە قۆناغێكی سەخت و دژوار هەژمار دەكرێت لە مێژووی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازیی كوردیدا، بۆیە ئەم توێژینەوەیە تایبەت كراوە بۆ باسی بەشێكی ئەو خەباتە چەكدارییەی لەو ماوە دیاركراوەدا لە ئارادا بووە.

ئەم توێژینەوەیە لە دەروازەیەك و چوار باسی سەرەکی و ئەنجام پێكهاتووە، لە دەروازەدا كورتە باسێكی مێژوویی كێشەی كورد لە عێراق و خەباتە چەكدارییەكەی بەر لە ماوە مێژووییەكەی لێكۆڵینەوەكە خراوەتەڕوو. باسی یەکەم: زەمینەى سەرهەڵدانەوەى خەباتی چەکداريی باسکراوە. باسی دووەم: تەرخانکراوە بۆ باسکردنی چۆنیيەتی دامەزراندنی مەفرەزە سەرەتایییەکانی (پ.د.ک/ سەرکردایەتى کاتى). باسی سێیەم: تایبەتە بە هەڵوێستی وڵاتانی هەرێمیى سەبارەت بە سەرهەڵدانەوەی خەباتى چەکداریى. باسی چوارەم: تیشک خراوەتە سەر چالاکی چەکداریی هێزەکانی پێشمەرگە بەرانبەر حکومەتی عێراق. لە کۆتاییشدا ئاماژە بەو ئەنجامگیرییانە کراوە، كە توێژینەوەکە پێی گەیشتووە.

ژيان و سەرەتاى کارى سياسیى مام جەلال (1933- 1975)

کێوان عبداللە, هۆشمه‌ند على محمود

Abstract:

        Jalal Talabani, is one of the prominent Kurdish leaders who contributed to modern history. Early in his life, he demonstrated intellectual and leadership abilities as a result of his involvement in politics and culture, as well as his sense of duty to his homeland.

Although Mam Jalal began his political struggle within the ranks of the Kurdistan Democratic Party (KDP), he was influenced by Maoism as a new idea for the struggle and countering the enemies of the Kurdish people Later, this kind of thinking led to conflict with Mullah Mustafa Barzani and the separation of the Political Bureau wing and the formation of (Mullah and Jalal(. He once more turned the mountains of Kurdistan into a defense and battleground in these difficult situations when the Kurdish people do not mistrust any partners and supporters by founding a new political party in South Kurdistan called the (Kurdistan National Union) in 1975. Through this, the dreams and aspirations of the Kurdish people were revived as a result, and the political and armed conflict known as the (New Revolution).

Key words: Jalal Talabani, Life, Personality, Political Role, Kurdistan Democratic Party, Kurdistan National Union, September Revolution.

سێیانه‌ی ئایین و ژن و مه‌رگدۆستیی له‌ ڕۆمانی (دواشه‌وی دابه‌زینی عیسا)ــى شێرزاد حه‌سه‌ن له‌ ڕوانگه‌ی تیۆرى ڕه‌خنه‌ی كولتوورییه‌وه‌

كارزان موحسین قادر, سەمیر ئەحمه‌د ئیبراهیم,

تیۆری ڕه‌خنه‌ی كولتووریی زێتر به‌وه‌ ده‌ناسرێته‌وه‌ له‌ ڕێگای په‌لوپۆ هاویشتن بۆ لایه‌نه‌ جیاجیاكانی ده‌قی ئه‌ده‌بی، ئاستی ڕووكه‌شی ده‌ق تێپه‌ڕێنێت و له‌ قووڵایی ده‌قدا بگیرسێته‌وه‌، بۆیه‌ ڕوانگه‌ی تیۆری ڕه‌خنه‌ی كولتووریی پێیوایه‌ تیۆر و میتۆده‌ ڕه‌خنه‌ییه‌كانی پێشوو له‌ ڕێگای تێڕوانین و خوێندنه‌وه‌كانیان به‌ به‌های ڕاسته‌قینه‌ی ده‌ق نه‌گه‌یشتوون، بۆیه‌ ڕه‌خنه‌ی كولتووریی ده‌پڕژێته‌ سه‌ر لایه‌نه‌ جیاواز و جیاجیاكانی ده‌ق، بۆ ئه‌وه‌ی به‌های ڕاسته‌قینه‌ی ده‌قی ئه‌ده‌بیی بدۆزێته‌وه‌، ئه‌مه‌ش له‌ سۆنگه‌ی ئه‌وه‌ی ده‌قی ئه‌ده‌بیی فره‌لایه‌ن و به‌رفراوانه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ درك و هه‌ستی پێده‌كه‌ین گه‌لێك كه‌م و سنورداره‌، له‌كاتێكدا باس و خواسی ده‌قی ئه‌ده‌بی زۆر هه‌ڵده‌گرێت زایه‌ڵه‌ و به‌رجه‌سته‌كردنی ئه‌زموونی ژیانی كۆمه‌ڵگای مرۆڤایه‌تییه‌.

شیكردنه‌وه‌یه‌كی جوگرافی بۆ دابه‌شبوونی سامانی نه‌وت له‌ كوردستانی عێراق

سه‌ركه‌وت عه‌بدوڵڵا دەروێش پیرداود, سيروان عارب صادق, ,

له‌م توێژینه‌وه‌یه‌دا شیكردنه‌وه‌ بۆ بابه‌تێكی گرنگ ده‌كرێت له‌ چوارچێوه‌ی زانستی جوگرافیای ئابووری، ئه‌ویش (دابه‌شبوونی جوگرافیای سامانی نه‌وته‌ له‌ كوردستانی عێراق)دا. ئه‌م هه‌رێمه‌ به‌شێكه‌ له‌ جه‌رگه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی ده‌وڵه‌مه‌ند به‌ نه‌وت. توێژینه‌وه‌كه‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ كوردستانی عێراق خاوه‌نی قه‌باره‌یه‌كی مه‌زنه‌ له‌ یه‌ده‌گی نه‌وت، كه‌ به‌ جیاوازی شوێنگەی جوگرافی و جیۆلۆجی دابه‌شبووه‌ به‌سه‌ر پارێزگا و  ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی به‌ جیاوازی تایبه‌تمه‌ندیانه‌وه‌.

بایه‌خی ئه‌م بابه‌ته‌ له‌وه‌دایه‌؛ كه‌ ئه‌مڕۆ سامانی نه‌وت به‌ یه‌كێك له‌ كۆڵه‌گه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی پشت پێبه‌ستنی ژیانی ئابووری كوردستانی عێراق داده‌نرێت، بوونی ئه‌م سه‌رچاوه‌یه‌ش به‌و قه‌باره‌ مه‌زنه‌ی هه‌یه‌ له‌ حه‌شارگه‌كانی ناوچه‌كه‌ وای كردووه‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌ دوای ساڵانی (2007) بكه‌وێته‌خۆ بۆ ئه‌نجامدانی كۆمه‌ڵێك گرێبه‌ستی نه‌وت و گازی تایبه‌ت به‌ گه‌ڕان و پشكنین و دۆزینه‌وه ‌و ده‌رهێنان و به‌رهه‌مهێنان و هه‌نارده‌كردن و فڕۆشتنی نه‌وت له‌گه‌ڵ كۆمپانیا بیانییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان، به‌ مه‌به‌ستی پێشخستنی كه‌رتی وزه‌ و به‌دیهێنانی ئابووری سه‌ربه‌خۆ.

توێژینه‌وه‌كه‌ چه‌ند ئامانجێكی هه‌یه‌ له‌وانه‌؛ خستنه‌ڕووی هه‌نگاوه‌كانی به‌ره‌و پێشچوونی بڕی به‌رهه‌مهێنان و هه‌نارده‌كردن ساڵ له‌ دوای ساڵ، ده‌رخستنی ڕۆڵ و كاریگه‌ری كه‌رتی نه‌وت له‌سه‌ر به‌رزكردنه‌وه‌ی پێگه‌ی ئابووری و سیاسی و ستراتیژی كوردستانی عێراق له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێمایه‌تی و نێوده‌وڵه‌تی. له‌ پێناوی پێكانی ئامانجه‌كانیدا توێژینه‌وه‌كه‌ به‌ قوڵایی بابه‌ته‌كانی پلانه‌كه‌یدا ده‌چێت كه‌ به‌سه‌ر سێ ته‌وه‌ر‌دا دابه‌شكراوه‌.

یه‌كێك له‌ دیارترین ئه‌و ئه‌نجامانه‌ی توێژینه‌وه‌كه‌ پێی گه‌یشتووه‌ قه‌باره‌ی یه‌ده‌گی نه‌وتی دڵنیایی و پێشبینیكراوی كوردستانی عێراقه‌ كه‌ خۆی  له‌ (121,830 ملیار به‌رمیل نه‌وت) ده‌دات، و ڕووبه‌ری كێڵگه‌ و بلۆكه‌كانی ئه‌وانه‌ی دامه‌زراون و ئه‌وانه‌شی له‌ ژێر ڕووپێودان ده‌گاته‌ (40,520 كم2)، ژماره‌ی سه‌رجه‌م بیره‌ لێدراوه‌كانیان یه‌كسانه‌ به‌ (1,056 بیر)، ناوه‌ندی قوڵی بیره‌كان به‌گشتی یه‌كسانه‌ به‌ (2,919 مه‌تر).

عیسمەت شەریف وانلی ڕۆڵی له‌ دامه‌زراندن و سه‌ركردایه‌تی كردنی كۆمه‌ڵه‌ی خوێندكارانی كورد له‌ ئه‌وروپا (KSSE)

ئیسماعیل محەمەد حەساف, هاوكار كەریم حەمەشەریف

ئەم توێژینەوەیە توێژینەوەیەكی زانستیی مێژووییە دەربارەی رۆڵی كەسایەتی عیسمەت شەریف وانلی لە سەركردایەتی و دامەزراندنی كۆمەڵەی خوێندكارانی كورد لە ئەوروپا KSSE. ئامانج لەم لێكۆڵینەوەیە سەرەڕای دیاركردنی ڕۆڵی عیسمەت شەریف وانلی لەم نێوەندەدا كۆكردنەوەی خوێندكارانی كورد لە ئەوروپا و لە بازنەیەكی ناسیۆنالیستیدا بەمەبەستی بە نێودەوڵەتی كردنی دۆزی سیاسی كورد بە كۆمەڵە و رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان و نیشاندانی ئەو زوڵم و ستەمەی دەرهەق بەو نەتەوەیە ئەنجامدەدرێت لەلایەن هەر چوار دەوڵەتی كە پارچەیەك لە كوردستانیان داگیركردووە، ئەم لێكۆڵینەوەیە دابەش بووە بەسەر چەند ناونیشانێكی لاوەكی كە پێكهاتووە لە ژیاننامەی عیسمەت شەریف وانلی،  خوێندنی لە سویسرا، ڕۆڵی لە دامەزراندن و سەركردایەتی كردنی كۆمەڵەی خوێندكارانی كورد لە ئەوروپا، ریزبەندیكردنی كۆنگرەكانی كۆمەڵەی خوێندكارانی كورد، لیستی سەرچاوەكان، ئەنجام، پوختە بەهەردوو زمانی عەرەبی و ئینگلیزی.

قشڵەی قوشتەپە

جەنگی زرار كوردە,

    قشڵەی قوشتەپە یەکێکە لەو زنجیرە قشڵانەی کە لە ناوچە جیاجیاکانی ژێر دەسەڵاتی عوسمانیەکان فەرمانی دروستکردنیان بۆ دەرکراوە، هەڵبەتە هەڵبژاردنی شوێنی ئەو قشڵانەش هەروا ئاسان نەبووە، بەڵکو هەوڵدراوە دەستنیشانی ناوچە ستاتیژی و گرینگەکان بکرێ بۆئەوەی بگونجێ لەگەڵ خودی ئەو کارەی کە قشڵەکانیان لە پێناو دروستدەکرێ، بۆیە قشڵەی قوشتەپەش یەکێکە لەشوێنەوارە پڕبایەخیەکانی ووڵاتەکەمان، شوێنەکەی دەکەوێتە شارۆچکەی قوشتەپەوە لە نزیک گردی شوێنەواری قوشتە، قشڵەکە نەخشەیەکی لاکێشەیی هەیە ڕووبەرەکەی نزیکەی (٨٠٠م^٢) دەبێت، بەشی پێشەوەی کە دەروازەی سەرەکی لێیە لە دووقات پێکهاتووە و وەک بەشی کارگێڕی و بەڕێوەبردن سوودی لێوەرگیراوە، بەڵام بەشەکانی تری قشڵەکە لەیەک قات پێکهاتوون و بۆچەند ژورێک دابەش کراون، زۆربەی ئەو ژورانەش وەک شوێنی مانەوەی سەربازەکان دەستنیشان کراوە، جگە لە شوێنی بەستانەوەی ئاژەڵان کە دەکەوێتە باکووری قشڵەکە، وەهەروەها گۆڕەپانێکی تاڕادەیاک فراوان دەکەوێتە ناوەڕاستی قشڵەکە وەهەر لەناو گۆڕەپانی قشڵەکە حەوزێک و بیرێک هەیە بۆ دابینکردنی ئاو سودی لێوەرگیراوە، کەرەستەی سەرەکی کە لە دروستکردنی بینای قشڵەکە سوودی لیوەرگیراوە بریتین لە (بەرد، کەرپوچ، قوڕ، گەچ).

معانی اعداد و ارقام از منظر نشانه¬شناسی در فرهنگ و عقاید جوامع فارسی و کوردی

نارین هادی جبرائیل, مزگین عبدالرحمن احمد,

کاربرد اعداد همواره در زندگی بشر حائز اهمیت بوده است. بشر برای اینکه با پدیده­های طبیعی مدارا کند، آنها را بشناسد و در نهایت در زندگی روزمره­ی خود به کارگیرد، نیاز به شمردن داشته است. از این رو اختراع اعداد، ثمره­ی نیازهای بشر در طول تاریخ بوده است. ضمن اینکه از اساسی­ترین عِلت برای ابداع، اختراع  و گسترش اعداد به شکل امروزین خود، همان توسعه­ی تمّدن و رشد شهرنشینی در جوامع بشری بوده است. از این رو اعداد در باورهای کهن مردم حوزه­ی مزوپوتامیا (کوردستان باستان) و فلات ایران،کارکرد مهم و تأثیرگذاری داشته است، تا جایی­که تعدادی از آنها جایگاه مقدّس و برجسته­ای در میان مردم داشته­اند و برخی دیگر نیز منحوس و نشانی از عالم شرّ به­شمار می­آمده­اند. این تحقیق پژوهشی است تئوری (نظری) که به روش کتابخانه­ای به رشته­ی تحریر درآمده. پژوهشگر در این پژوهش سعی برآن دارد که هر یک از نشانه، نشانه­شناسی، معناشناسی را شناسایی و مورد بررسی قرار دهد، سپس دیدگاه چند نشانه­شناس نامی را برشمرده اعم از (سوسور، پیرس، اکو، موریس، و...الخ). همچنین معانی برخی از اعداد را مورد شرح و تحلیل قرار داده­ است.

مۆسیقا وەک هونەرێک لە بەیتەکانی (عەلی بەردەشانی)دا

فەرمان موحسین عەبدوڵڵا, مەولود ئیبراهیم حەسەن

ئەم توێژینەوەیە بە ناونیشانی " مۆسیقا وەک هونەرێکی شیعری لە بەیتەکانی (عەلی بەردەشانی)دا، هەوڵێکە بۆ دەرخستن و نیشاندانی مۆسیقای شیعر لە بەیتدا بەگشتی و لە بەیتەکانی عەلی بەردەشانیدا بەتایبەتی. ئەم توێژینەوەیە لە سێ بەش پێکهاتووە. بەشی یەکەم: بە ناونیشانی مۆسیقا بەشێوەیەکی گشتی. پێکهاتووە لە سێ تەوەر (مۆسیقا و پەیوەندییەکانی، کێش و سەروا، مۆسیقای ناوەوەی شیعر.)، بەشی دووەم: بەیت. پێکهاتووە لە سێ تەوەر: (بنچینە و گرینگی بەیت، هەندێ لەو هەوڵانەی بۆ کۆکردنەوەی بەیتی کوردی دراون، بەیتخوێن و دیوەخان). بەشی سێیەم: مۆسیقا وەک هونەرێکی شیعریی لە بەیتەکانی (عەلی بەردەشانی)دا. دابەشکراوە بەسەر دوو تەوەرە (مۆسیقای دەرەوە، مۆسیقای ناوەوە)، لە کۆتایی توێژینەوەکەدا جگە لە لیستی سەرچاوەکان، ئەنجام و پوختە بە زمانی عەرەبی و ئینگلیزی نووسراوە.